Studia przypadku: Woda

Wnioski płynące z Europejskiej strategii na rzecz odporności wodnej (2025)

W niniejszym, drugim biuletynie SPI przedstawiamy koncepcję prognozowania – podejście, które pomaga zainteresowanym stronom przezwyciężyć różnice zdań, wzmocnić współpracę i zaufanie oraz wytyczyć wspólne ścieżki prowadzące do pożądanej przyszłości. Ma to szczególne znaczenie w przypadku złożonych i wrażliwych kwestii, takich jak zbiorowe wykorzystanie wody w rolnictwie – kluczowego zasobu dla produkcji żywności. W sekcji poświęconej polityce przedstawiono kluczowe spostrzeżenia zawarte w Europejskiej strategii na rzecz odporności wodnej (czerwiec 2025 r.) oraz w ramowej dyrektywie wodnej (WFD), a także najważniejsze informacje dotyczące wody w ramach nowej wspólnej polityki rolnej (WPR).

Niniejszy dokument roboczy, zatytułowany „Zbiorowe zachęty i normy sprawiedliwości w programach rolno-środowiskowych: analiza opłacalności oparta na modelu agentowym”, przedstawia opracowanie modelu agentowego, który uwzględnia dane z eksperymentów behawioralnych w procesie podejmowania decyzji. Dokładniej rzecz biorąc, model ten ma na celu ocenę różnych wariantów polityki w zakresie zbiorowych programów rolno-środowiskowych, mających na celu ograniczenie wymywania azotu, oraz ocenę ich opłacalności. Proces podejmowania decyzji przez rolników w modelu ma dwojaki charakter. Po pierwsze, odzwierciedla on standardowe zachowanie polegające na maksymalizacji zysku. Po drugie, zgodnie z wynikami badań empirycznych Zemo, Kahsay, Termansena i Thorsena (2026), uwzględniamy w procesie podejmowania decyzji element sprawiedliwości, kierując się teorią sprawiedliwości opracowaną przez Fehra i Schmidta (1999). W związku z tym agenci odczuwają dysutylność, gdy ich indywidualny wkład w realizację celu zbiorowego jest postrzegany jako niesprawiedliwy.

Ogólnie rzecz biorąc, model ten, w obecnej postaci dokumentu roboczego, stanowi pierwsze i stosunkowo proste podejście. Jednak jego implementacja w języku Julia stanowi podstawę dla przyszłych rozszerzeń mających na celu dokładniejsze odwzorowanie procesów decyzyjnych.

Zarządzanie zasobami wodnymi w skali krajobrazu ma kluczowe znaczenie dla sprostania wyzwaniom środowiskowym i hydrologicznym w europejskim rolnictwie. Ze względu na rozdrobnienie własności gruntów zarządzanie to musi wykraczać poza granice poszczególnych gospodarstw i być dostosowane do systemów hydrologicznych, co wymaga wspólnego zarządzania z udziałem rolników i innych zainteresowanych stron. W niniejszym badaniu (etap 9), poświęconym motywom i barierom działań zbiorowych mających na celu ograniczenie wpływu na zasoby wodne, wykorzystano zasady projektowania (DP) Elinor Ostrom jako narzędzie diagnostyczne do oceny solidności instytucjonalnej w trzech przypadkach: zarządzania nawadnianiem w Hiszpanii i na Węgrzech oraz regulacji azotu w zlewniach w Danii. Przypadek hiszpański wykazuje silną zgodność z zasadami projektowania Elinor Ostrom (DP), charakteryzując się zagnieżdżonymi, zorientowanymi na użytkowników organizacjami oraz prawnym uznaniem praw zbiorowych. Przypadek węgierski charakteryzuje się silną kontrolą odgórną, ale brakuje mu zdolności do wdrażania złożonych i zbiorowych inicjatyw w zakresie gospodarki wodnej, a także niezbędnej współpracy oddolnej, koordynacji i profesjonalnego doradztwa. Przypadek duński znacznie odbiega od zasad Ostroma ze względu na ograniczone zaangażowanie interesariuszy i autonomię użytkowników. Wyniki te pokazują, w jaki sposób kontekst instytucjonalny i projekt systemu zarządzania wpływają na legitymizację i skuteczność w zarządzaniu zasobami wodnymi. Chociaż zasady Ostroma stanowią cenne odniesienie instytucjonalne, dają one ograniczony wgląd w czynniki behawioralne wpływające na udział rolników. Proponujemy, aby przyszłe badania nad zasadami Ostrom uwzględniały perspektywy behawioralne w celu lepszego zrozumienia sukcesów i porażek zbiorowych programów rolno-środowiskowych na rzecz zrównoważonego wykorzystania zasobów wodnych. Nasze dalsze prace wykraczać będą poza analizę instytucjonalną, aby zbadać czynniki behawioralne sprzyjające i hamujące w zbiorowych programach rolno-środowiskowych.

Niniejszy raport (rezultat 2.2) opiera się na wstępnych ramach koncepcyjnych i analitycznych projektu VISIONARY i ma na celu przedstawienie, w jaki sposób wybrane w ramach projektu VISIONARY studia przypadków wzajemnie się uzupełniają, przyczyniając się do realizacji kluczowych celów projektu. Celem raportu jest zwięzłe przedstawienie teoretycznych podstaw naszych prac oraz nakreślenie podejścia przyjętego w studiach przypadków.

Zobacz wszystkie najważniejsze informacje o VISIONARY w skrócie.